Cicha uczennica, która „sobie radzi”. Maskowanie ADHD i spektrum autyzmu w szkole średniej

Nie przeszkadza na lekcjach. Oddaje prace w terminie. Ma dobre oceny. A jednak coś się nie zgadza: jest coraz bardziej zmęczona i coraz częściej nieobecna. Tak może wyglądać maskowanie.

Czym jest maskowanie

Maskowanie, inaczej kamuflaż, to ukrywanie trudności, żeby wyglądać „jak wszyscy”. Uczennica z ADHD albo w spektrum autyzmu uczy się na pamięć, jak się zachować. Pilnuje każdego słowa i gestu. To działa, ale kosztuje bardzo dużo siły.

Maskują także chłopcy. Częściej opisuje się to jednak u dziewcząt i dlatego ich trudności łatwiej przeoczyć.

Sygnały, które widać w szkole

• Dobre wyniki okupione ogromnym wysiłkiem i perfekcjonizmem.

• Silna reakcja na krytykę albo słabszą ocenę.

• Odkładanie zadań mimo wiedzy, jak je zrobić, a potem praca po nocach.

• Zmęczenie, bóle głowy lub brzucha i coraz więcej nieobecności.

• Przerwy spędzane z boku: w bibliotece, w toalecie, ze słuchawkami.

• W szkole „idealna”, a rodzice mówią o wybuchach i płaczu w domu.

• Drobny, ciągły ruch: stukanie nogą, bawienie się włosami, obgryzanie paznokci.

Jeden sygnał nic nie znaczy. Uwagę powinno zwrócić kilka naraz, przez dłuższy czas.

Co możesz zrobić jako nauczyciel

1. Porozmawiaj w cztery oczy. Zacznij od troski, nie od ocen: „Widzę, że ostatnio jesteś bardzo zmęczona. Jak mogę Ci ułatwić pracę na moich lekcjach?”

2. Daj przewidywalność. Zapowiadaj sprawdziany i zmiany. Podawaj jasne kryteria oceny.

3. Zmniejsz koszt, nie wymagania. Odpowiedź pisemna zamiast ustnej, praca w parze zamiast w dużej grupie, ciche miejsce na przerwie.

4. Chwal sposób pracy, a nie „bycie grzeczną”. Pochwała za to, że nie sprawia kłopotów, wzmacnia maskę.

5. Powiedz o swoich obserwacjach wychowawcy oraz psychologowi lub pedagogowi szkolnemu. Razem ustalcie, kto rozmawia z rodzicami.

6. Pamiętaj o dostosowaniach. Uczeń z opinią albo orzeczeniem z poradni ma do nich prawo, także na egzaminach. Zasady na dany rok podaje Centralna Komisja Egzaminacyjna.

Kiedy działać od razu

Długie maskowanie może prowadzić do wyczerpania i kryzysu. Jeśli uczennica mówi, że nie chce żyć, albo widzisz ślady samookaleczeń, nie czekaj i nie działaj w pojedynkę. Tego samego dnia powiadom psychologa lub pedagoga szkolnego i dyrekcję. Postępuj zgodnie z procedurą szkoły.

W nagłym zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Uczennica może też zadzwonić pod 116 111. To bezpłatny, całodobowy telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.

Dlaczego to ważne

Wiele kobiet dostaje diagnozę ADHD dopiero w dorosłości. Latami słyszały: „Gdybyś się bardziej postarała”. Nauczyciel, który wcześniej zauważy maskę, może tę drogę skrócić.